ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო
23 თებერვალი 2012
ფაქტები
მომჩივნები, სომალის თერთმეტი და ერიტრიის ცამეტი მოქალაქე, იყვნენ დაახლოებით ორასი მოქალაქისგან შემდგარი ჯგუფის ნაწილი, რომლებმაც დატოვეს ლიბია სამი საზღვაო გემით და მიემგზავრებოდნენ იტალიის სანაპიროსაკენ. გემები იტალიის ხელისუფლებამ გააჩერა, განმცხადებლები გადაიყვანეს იტალიურ სამხედრო გემებზე და დააბრუნეს ტრიპოლიში. მომჩივნები ჩიოდნენ, რომ გადაყვანის დროს იტალიის ხელისუფლების ორგანოებმა არ მოახდინეს მათი ინფორმირება მათი მგზავრობის რეალური მიმართულების შესახებ და არ მიიღეს რაიმე ზომები მათი იდენტიფიცირებისთვის. ტრიპოლიში ჩასვლისას, განმცხადებლები გადაეცნენ ლიბიის ხელისუფლებას, რის წინააღმდეგაც ისინი გამოთქვამდნენ პროტესტს.
საჩივარი
განმცხადებლები ამტკიცებდნენ, რომ მათი ლიბიაში გადაყვანა იტალიის ხელისუფლების მიერ არღვევდა კონვენციის მე-3 მუხლს (წამების, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან დასჯის აკრძალვა) და კონვენციის მე-4 დამატებითი ოქმის მე-4 მუხლს (კოლექტიური გაძევების აკრძალვა). ისინი ასევე ჩიოდნენ მე-13 მუხლის (ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის უფლება) დარღვევას.
სასამართლოს გადაწყვეტილება
სასამართლომ თავდაპირველად დაადგინა, რომ განმცხადებლები იტალიის იურისდიქციის ფარგლებში იყვნენ, რადგან გემი, რომლითაც ისინი გადაადგილდებოდნენ, იტალიის დროშით მოძრაობდა და იტალიის ხელისუფლება განმცხადებლებზე კონტროლს ახორციელებდა. ამის შემდეგ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მე-3 მუხლის ორი განსხვავებული ასპექტი უნდა შეფასდეს: პირველი, რისკი, რომ განმცხადებლები ლიბიაში არაადამიანურ და დამამცირებელ მოპყრობას განიცდიდნენ; და მეორე, მათი წარმოშობის ქვეყნებში დაბრუნების საფრთხე.
პირველ საკითხთან დაკავშირებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ იტალიის ხელისუფლებამ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ განმცხადებლები ლიბიაში არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობის რისკის ქვეშ აღმოჩნდებოდნენ, რაც მრავალრიცხოვანი ანგარიშებით იყო დადასტურებული. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ის ფაქტი, რომ განმცხადებლებს თავშესაფარი ღიად არ მოუთხოვიათ, იტალიას არ ათავისუფლებდა მე-3 მუხლის მიხედვით ვალდებულებებისგან.
მეორე საკითხთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იტალიის ხელისუფლებამ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ ლიბიიდან განმცხადებლების თავიანთი წარმოშობის ქვეყნებში თვითნებური გაძევებისგან დაცვის საკმარისი გარანტიები არ არსებობდა. სასამართლომ განმეორებით გაუსვა ხაზი პრინციპს, რომ დაბრუნების განმახორციელებელი სახელმწიფო ვალდებულია თავიდან აიცილოს არაპირდაპირი გაძევება.
შესაბამისად, სასამართლომ მე-3 მუხლის დარღვევა დაადგინა ორივე საფუძველზე. ასევე დადგინდა კოლექტიური გაძევების აკრძალვის (მე-4 პროტოკოლის მე-4 მუხლი) და ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის უფლების (მე-13 მუხლი) დარღვევა.