უმეტეს შემთხვევაში, როდესაც კანონი სახელმწიფო ორგანოებს უფლებას აძლევს შეზღუდონ ადამიანის უფლებები, ის ასევე აძლევს მათ გარკვეულ დისკრეციას ინდივიდუალური შეფასების განსახორციელებლად.
ამ შეფასების მიზანია განსაზღვროს, საჭიროა თუ არა ადამიანის უფლებების შეზღუდვა და შეზღუდვები, რომლებიც აუცილებელია და გამართლებულია კონკრეტულ სიტუაციაში. ჩვეულებრივ, როდესაც სახელმწიფო ორგანო ან თანამდებობის პირი აკეთებს ამ შეფასებას და ზღუდავს ადამიანის უფლებებს, მათ ასევე დასჭირდებათ წერილობითი გადაწყვეტილების მიღება.
მაგალითი საქართველოში თუ აქცია სპონტანური არ არის, ჯერ მუნიციპალიტეტიდან უნდა მიიღოთ ნებართვა. ამ გადაწყვეტილებით მუნიციპალიტეტს შეუძლია ან უარი თქვას ნებართვაზე, ან დააწესოს გარკვეული პირობები, მათ შორის აქციის ჩატარების დროის, ადგილისა და წესის შეზღუდვის დადგენა. ასეთი შეზღუდვების დაწესების შემთხვევაში მუნიციპალიტეტმა უნდა დაასახელოს თავისი გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძველი, ასევე მიზეზები, თუ რატომ არის ასეთი ზომების აუცილებლობა და გამართლება.
დასაბუთება
ადამიანის უფლებების შემზღუდველი გადაწყვეტილებები სათანადოდ დასაბუთებული უნდა იყოს. მიზეზების წარმოდგენის მოვალეობა არსებითია, რათა თავიდან იქნას აცილებული უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება და ეფექტური სამართლებრივი დაცვის უფლების გამოყენება. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თუ სახელმწიფო ორგანოებს არ დასჭირდებოდათ თავიანთი გადაწყვეტილებების დასაბუთება, ისინი შეიძლება თვითნებურად იქნას მიღებული და მათი გასაჩივრება თითქმის შეუძლებელი იქნებოდა.
გადაწყვეტილებების დასაბუთების ვალდებულება ასევე მოიცავს ვალდებულებას შეაფასოს ნებისმიერი ზომების პროპორციულობა, რომელიც ზღუდავს ადამიანის უფლებებს. ეს ნიშნავს, რომ როდესაც კანონი სახელმწიფო ორგანოებს ან თანამდებობის პირებს საშუალებას აძლევს გადაწყვიტონ, გამოიყენონ თუ არა გარკვეული ზომები, მათ ასევე აქვთ მოვალეობა განახორციელონ ადამიანის უფლებათა შეზღუდვის ტესტის საფუძვლიანი შეფასება. ეს მოიცავს:
- მიზეზი (ლეგიტიმური მიზანი), რის გამოც არის აუცილებელი ზომები/შეზღუდვები
- საჭიროა თუ არა მიღებული ზომები კონკრეტულ სიტუაციაში, ანუ არის თუ არა ხელმისაწვდომი სხვა, ნაკლებად შემზღუდავი ზომები, რომლებიც ლეგიტიმური მიზნის მაქსიმალურად ეფექტურად დაცვას იძლევიან.
- არის თუ არა შეზღუდვები პროპორციული, ანუ აჭარბებს თუ არა საზოგადოებრივი ინტერესების სარგებელი ინდივიდუალური უფლებებისთვის მიყენებულ ზიანს.
წაიკითხეთ მეტი ადამიანის უფლებების შეზღუდვის ტესტის შესახებ.
ეს შეფასება უნდა ითვალისწინებდეს თითოეული ადამიანის ინდივიდუალურ ვითარებას და მათ მდგომარეობას, მათ შორის, სადაც შესაბამისია, მათი სოციალურ-ეკონომიკური წარმომავლობა, ასაკი, ინვალიდობა ან სხვა მიზეზები, რომლებიც შეიძლება იყოს შესაბამისი.
მაგალითი სასამართლოს წინაშე ვიდეოკონფერენციის საშუალებით გამოცხადება ზღუდავს სასამართლოში დასწრების უფლებას. თუ სამოქალაქო საქმის მოსამართლე ბრძანებს მოსმენის ჩატარებას ვიდეო კონფერენციის საშუალებით, მათ უნდა შეაფასონ რამდენიმე ასპექტი თითოეულ საქმეში, მათ შორის, აქვს თუ არა ყველა მხარეს წვდომა ვიდეოკონფერენციის ტექნოლოგიაზე და ინტერნეტ ქსელზე, აქვს თუ არა მათ საჭირო ტექნიკური ცოდნა და ა.შ.
საქართველოში გადაწყვეტილებებს, რომლებიც ზღუდავს ინდივიდუალურ უფლებებს და გამოიცემა სახელმწიფო ორგანოების მიერ, ჩვეულებრივ, „ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ აქტებს“ უწოდებენ. საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის 52-ე მუხლი განმარტავს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის საჭირო დეტალები უნდა შეიცავდეს
- ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის სახეობა;
- ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის გამომცემი ორგანოს მიერ მინიჭებული სარეგისტრაციო ნომერი.
- ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის გამომცემი ორგანოს დასახელება;
- ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის დასახელება;
- უფლებამოსილი თანამდებობის პირის გვარი, სახელი და ხელმოწერა;
- გაცემის დრო და ადგილი
უფლების დაცვის ეფექტური საშუალება
ნებისმიერი გადაწყვეტილება, რომელიც ზღუდავს ადამიანის უფლებებს, უნდა დაექვემდებაროს დამოუკიდებელ განხილვას, რომელიც შესთავაზებს ანაზღაურებას. ამას ქმედითი საშუალების უფლება ჰქვია. ამიტომ, თუ თქვენ მიიღებთ გადაწყვეტილებას თქვენი ადამიანის უფლებების შეზღუდვის შესახებ, უნდა შეძლოთ მისი გასაჩივრება სასამართლოში ან სხვა დამოუკიდებელ ორგანოში. თავად გადაწყვეტილებაში ყოველთვის უნდა იყოს მითითებული გასაჩივრების პროცედურა.
წაიკითხეთ მეტი უფლების დაცვის ეფექტური საშუალების შესახებ.