არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობისა და წამების აკრძალვა

გარკვეულმა პირობებმა საპატიმრო დაწესებულებაში ან ციხეში (როგორიცაა თქვენს საკანში არსებული პირობები, მაგ. განათება და ხალხის რაოდენობა) ან სახელმწიფო წარმომადგენლების ქმედებებმა (როგორიცაა ძალის გამოყენება ან სხეულის ჩხრეკა), შეიძლება გამოიწვიოს ფიზიკური ტკივილი ან განცდა, რომ თქვენ ხართ დამცირებული ან ღირსებაშელახული. ადამიანის უფლებებით აკრძალულია სახელმწიფო დაწესებულებების ან თანამდებობის პირების მიერ თქვენი ასეთი ტანჯვის გამოწვევა ნებისმიერ დროს ან ნებისმიერ სიტუაციაში. ამას ჰქვია არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის აკრძალვა ან ყველაზე მძიმე შემთხვევებში – წამება.

თქვენი უფლებების გარკვეული შეზღუდვები არ გამოიწვევს მყისიერ ტანჯვას.

მაგალითი მიუხედავად იმისა, რომ თქვენ გაქვთ უფლება, მიიღოთ ადეკვატური განათება საკანში, დღის განმავლობაში განათების ჩაქრობით, ჩვეულებრივ, არ შეგექმნებათ დიდი დისკომფორტი. თუმცა ნახევრად სიბნელეში ოთხი თვე ყოფნამ შეიძლება სერიოზული გავლენა იქონიოს თქვენს ემოციურ მდგომარეობაზე ან პოტენციურად დაგიზიანოთ მხედველობა.

იმის დასადგენად, რომ ვინმეს მოექცნენ არაადამიანურად, ღირსების შემლახველად ან ის დაექვემდებარა წამებას, უნდა არსებობდეს ტანჯვის გარკვეული მინიმალური დონე. უბრალო დისკომფორტი, თუნდაც ის გაგრძელდეს გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, შესაძლოა არ ჩაითვალოს არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის აკრძალვის დარღვევად.

შემთხვევები, რომლებშიც პირობები შეიძლება ჩაითვალოს არაადამიანურად ან მოპყრობა - დამამცირებლად, შეიძლება ყველა ადამიანისთვის განსხვავებული იყოს.  სიტუაცია, რომელიც ერთი ადამიანისთვის სრულიად ნორმალურია, შეიძლება მეორისთვის დამამცირებელი იყოს. აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია თითოეული შემთხვევის ინდივიდუალურად შეფასება ისეთი მახასიათებლების გათვალისწინებით, როგორიცაა:

• ასაკი, სქესი და ჯანმრთელობის მდგომარეობა

მაგალითი ცივ საკანში გარკვეული დროის განმავლობაში ყოფნამ შეიძლება მცირე დისკომფორტი გამოიწვიოს ჯანმრთელ ზრდასრულ ადამიანში; თუმცა ცივ ტემპერატურაზე ხანგრძლივმა დაყოვნებამ შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული ტანჯვა და ზიანი მიაყენოს ხანდაზმულის ჯანმრთელობის მდგომარეობას.

[მაგალითი] საკანში დაკავებულისთვის საკვებად ხორცის მიწოდება არ შეიძლება დამამცირებელი იყოს. თუმცა იმ პიროვნების იძულება, რომლის რელიგიური მრწამსი კრძალავს ხორცის ჭამას, დიდი ალბათობით, არა მხოლოდ დაარღვევს რელიგიის თავისუფლებას, არამედ გამოიწვევს მის დამცირებასა და მორალურ ტანჯვას.

• პირობები და მოპყრობის შედეგები

მაგალითი თუ გაურკვეველი მიზეზების გამო სრული სხეულის ჩხრეკა ჩატარდა, მაგრამ მხოლოდ ერთხელ, არა საჯაროდ და იმავე სქესის ოფიცრის მიერ, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ დაირღვეს დამამცირებელი მოპყრობის აკრძალვა. თუმცა, თუ ასეთი ჩხრეკა ყოველ დღე, ერთი თვის განმავლობაში, ყოველგვარი მიზეზის გარეშე ჩატარდება, დიდი ალბათობით, ეს სერიოზულ დამცირებას გამოიწვევს. ანალოგიურად, თუ სრული ჩხრეკა ჩატარდება ერთხელ, მაგრამ საჯაროდ, ესეც, დიდი ალბათობით, დაარღვევს დამამცირებელი მოპყრობის აკრძალვის უფლებას.

• მოპყრობის ხანგრძლივობა და სიხშირე და ა.შ.

მაგალითი თუ ორი ადამიანი იზიარებს პატარა საკანს, რომელშიც მხოლოდ ორი საწოლია მოთავსებული, მაგრამ ისინი დღის უმეტეს ნაწილს ატარებენ უფრო დიდ, საერთო ოთახში, დიდი ალბათობით, ეს არ დაარღვევს არაადამიანური მოპყრობის აკრძალვას. თუმცა თუ ეს ადამიანები იძულებულნი არიან, დღეში 23 საათი საკანში გაატარონ, რომელსაც არ აქვს ადგილი დასაჯდომად ან რამდენიმე ნაბიჯის გადასადგმელად, ამან შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე გონებრივი და ფიზიკური ტანჯვა.

არსებობს მკაცრი პირობები ძალის ნებისმიერი გამოყენებისთვის. მკაცრად საჭიროების შემთხვევაში, ის უნდა იქნას გამოყენებული მხოლოდ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად ან წესრიგის უზრუნველსაყოფად. ამ პირობების გასაცნობად წაიკითხეთ მეტი ძალის გამოყენების შესახებ.

ზოგადად, ძალის ნებისმიერი გამოყენება, რომელიც არ არის მკაცრად აუცილებელი, ჩაითვლება არაადამიანური მოპყრობის ან თუნდაც წამების აკრძალვის დარღვევად. მსუბუქი ფიზიკური ძალის გამოყენებამაც კი შეიძლება დაარღვიოს ადამიანის უფლებები, თუ ეს ლახავს ადამიანის ღირსებას.

იმის შესაფასებლად, დაირღვა თუ არა პირის უფლებები ძალის გამოყენებით, გარდა ზემოთ მოყვანილი ზოგადი კრიტერიუმებისა, ასევე მნიშვნელოვანია შეფასდეს დაკავებულის ან პატიმრის ქცევის ხასიათი, საფრთხის დონე და იყო თუ არა გამოყენებული ზომები საკმარისი ამ ქცევის შესაკავებლად.

მაგალითი სხვა შენობაში გადაყვანისას დაკავებულზე  ან პატიმარზე ხელბოკილების დადება, როდესაც ის ფიზიკურად არ ეწინააღმდეგება გადაყვანას, დაარღვევს არაადამიანური მოპყრობის აკრძალვას. თუმცა, სხვა პატიმართან ფიზიკურ ჩხუბში მყოფი დაკავებულისა ან პატიმრისთვის ხერბორკილის დადება, დიდი ალბათობით, არ დაარღვევს არაადამიანური მოპყრობის აკრძალვას.

თუ სახელმწიფო მოხელეების მიერ ძალის გამოყენებამ გამოიწვია ვინმეს სიკვდილი, წაიკითხეთ მეტი სიცოცხლის უფლების შესახებ.

ციხის ადმინისტრაცია ან სხვა შესაბამისი ორგანოები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან თქვენს დაკავებაზე, ასევე ვალდებულნი არიან, აღკვეთონ და სათანადოდ გამოიძიონ ციხის თანამშრომლების ან სხვა პატიმრების მხრიდან არაადამიანური, შეურაცხმყოფელი ქმედებების ან წამების ნებისმიერი შემთხვევა. მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო შეიძლება უშუალოდ თავად არ იყოს პასუხისმგებელი, მან სათანადოდ უნდა გამოიძიოს თქვენი საჩივრები არასათანადო მოპყრობის ან არაადამიანური პირობების შესახებ და თავიდან აიცილოს ისინი მომავალში. თუ იგი არ შეასრულებს ამ მოვალეობას, ჩაითვლება, რომ სახელმწიფომ დაარღვია წამების, ან არაადამიანური, ან დამამცირებელი მოპყრობის აკრძალვა.