სიცოცხლის უფლება

ძირითადი პრინციპები

ზოგადად, სახელმწიფოს წარმომადგენლებს, როგორიცაა პოლიცია, ციხის თანამშრომლები ან მესაზღვრეები, არ შეუძლიათ გამოიყენონ მომაკვდინებელი ძალა ყოველდღიური მოვალეობების შესრულებისას. თუმცა, ზოგიერთ გამონაკლის შემთხვევაში, ისინი შეიძლება იძულებული იყვნენ, გამოიყენონ ლეტალური ძალა კიდევ უფრო დიდი ზიანის თავიდან ასაცილებლად. ეს შესაძლებელია შემდეგ შემთხვევებში:

• სხვა პირის უკანონო ძალადობისგან დასაცავად
• კანონიერი დაკავების მიზნით
• კანონიერად დაკავებული პირის გაქცევის თავიდან ასაცილებლად
• ბუნტის ან აჯანყების ჩასახშობად

მაგალითი ციხის მცველმა შეიძლება გამოიყენოს იარაღი იმ პირის წინააღმდეგ, ვინც ციხიდან გაქცევას ცდილობს და ამით საფრთხეს უქმნის სხვა ადამიანებს. თუმცა ციხის მცველს არ აქვს უფლება, გამოიყენოს იარაღი იმ პირის წინააღმდეგ, რომელიც უარს ამბობს სხვა ადგილას გადაყვანაზე, მაგრამ საფრთხეს არ უქმნის სხვის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას.

მნიშვნელოვანია ადამიანის განზრახ მკვლელობა აკრძალულია.

ლეტალური ძალის გამოყენების პროცედურა უნდა იყოს დადგენილი ეროვნული კანონმდებლობით და სახელმწიფოს წარმომადგენლებმა მკაცრად უნდა დაიცვან ეს წესები.

შეფასების კრიტერიუმები

სასიკვდილო ძალის გამოყენება შეიძლება მხოლოდ იქ, სადაც ის აბსოლუტურად აუცილებელია და უნდა იყოს მკაცრად პროპორციული იმ საფრთხისა, რომელსაც ადამიანს უქმნის. თუ ძალის გამოყენებამ გამოიწვია ვინმეს სიკვდილი, სახელმწიფომ უნდა დაამტკიცოს, რომ:

• არსებობდა ერთ-ერთი ზემოთ ნახსენები ლეგიტიმური მიზანი
• სიტუაციის გადასაჭრელად სხვა ქმედითი საშუალებები არ არსებობდა
• სასიკვდილო ძალის გამოყენება პროპორციული იყო ჩადენილი დანაშაულისა და პირის მიერ წარმოქმნილი საფრთხის დონისა.

სახელმწიფო შეიძლება იყოს პასუხისმგებელი იმისდა მიუხედავად, მისმა წარმომადგენელმა გამოიწვია ვინმეს სიკვდილი პირდაპირ თუ ირიბად და აპირებდნენ თუ არა ამ ადამიანის მოკვლას. ამიტომ, სასიკვდილო ძალა ყოველთვის ფრთხილად უნდა იქნას გამოყენებული სათანადო დაგეგმვის შემდეგ.

თუ სახელმწიფოს წარმომადგენლები არ დაიცავენ ამ წესებს ლეტალური ძალის გამოყენებისას და ეს გამოიწვევს ვინმეს სიკვდილს, დიდი ალბათობით, დაირღვევა სიცოცხლის უფლება.

იქ, სადაც სახელმწიფო ორგანოებმა იციან ან უნდა იცოდნენ, რომ ვიღაცის სიცოცხლეს რეალური და უშუალო საფრთხე ემუქრება, მათ უნდა მიიღონ ყველა საჭირო ზომა და იმოქმედონ გონივრულად ამ რისკის თავიდან ასაცილებლად.

მაგალითი პოლიციამ ან ციხის თანამშრომლებმა უნდა გაიყვანონ პატიმარი საკნიდან, თუ სხვა თანასაკნელები თავს დაესხნენ მას ან დაემუქრნენ სიკვდილით.

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს სახელმწიფოს კონტროლის/ზედამხედველობის ქვეშ მყოფ პირებს, როგორიცაა დაკავებულები ან პატიმრები, რადგან სახელმწიფოს მოუწევს ახსნა-განმარტების მიცემა მათი გარდაცვალების შემთხვევაში.

მაგალითი თუ დაკავებული სერიოზულად დაშავდა ან აღენიშნებოდა თვითმკვლელობის ნიშნები, მაგრამ ვერ მიიღო სამედიცინო ან სპეციალისტის დახმარება და შედეგად გარდაიცვალა, ეს, დიდი ალბათობით, იქნება სახელმწიფოს სიცოცხლის დაცვის ვალდებულების დარღვევა.

თუმცა სიცოცხლის დაცვის მოვალეობა არ ნიშნავს იმას, რომ ხელისუფლებამ უნდა განახორციელოს ისეთი ქმედებები, რომლებიც არ შეიძლება იყოს გონივრულად მოსალოდნელი ან შეუძლებელი სიცოცხლის დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად.

საქართველოს სპეციალურ საგამოძიებო სამსახურს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ გამოიძიოს ნებისმიერი საქმე, როდესაც თქვენი ოჯახის წევრი ან ახლო ნათესავი გარდაიცვლება პატიმრობაში. მიუხედავად იმისა, რომ ამ შემთხვევაში გარდაცვალებაზე შეიძლება უშუალოდ სახელმწიფოც კი არ იყოს პასუხისმგებელი, მან სათანადოდ უნდა გამოიძიოს, რა მოხდა და გაარკვიოს, არის თუ არა ვინმე პასუხისმგებელი თქვენი ოჯახის წევრის ან ნათესავის სიკვდილზე.

გამოძიება მყისიერად უნდა დაიწყოს, ის უნდა იყოს საფუძვლიანი, ობიექტური და ეფექტური.

თუ სახელმწიფო ვერ გამოიძიებს თქვენი ოჯახის წევრის ან ნათესავის გარდაცვალებას, ეს ჩაითვლება სიცოცხლის უფლების დარღვევად.