მიუხედავად იმისა, სახელმწიფო დაწესებულებაში ხართ დასაქმებული თუ კერძოში, ყველა სახის შრომით ურთიერთობაში დისკრიმინაცია კანონით აკრძალულია.
შრომითი ურთიერთობები მოიცავს დასაქმების ხელმისაწვდომობას (მათ შორის, ვაკანსიების შესახებ განცხადებებს, სამსახურში აყვანას), საცდელ პერიოდებს, სამუშაო პირობებს (დაწინაურება, ტრენინგი და ა.შ.), ანაზღაურებასა და სამსახურიდან გათავისუფლებას. შრომითი ურთიერთობის ყველა აღნიშნულ ეტაპზე დისკრიმინაცია აკრძალულია. დისკრიმინაციის აკრძალვა ეხება ასევე თვითდასაქმებულებსაც.
შრომით ურთიერთობებში დისკრიმინაციის აკრძალვა ვრცელდება როგორც საჯარო, ისე კერძო დაწესებულებებზე, სუბიექტებზე და ფიზიკურ პირებზე. საჯარო და სამხედრო სამსახური, შინაგან საქმეთა სამინისტრო (პოლიცია ან სახანძრო-სამაშველო სამსახური) და სასჯელაღსრულების დაწესებულების ადმინისტრაცია - ყველას ეკრძალება დისკრიმინაცია.
საქართველოში შრომის კანონმდებლობა ცალსახად კრძალავს დისკრიმინაციას ისეთი ნიშნების საფუძველზე, როგორიცაა სქესი და გენდერი, რელიგია ან რწმენა, რასა, ეთნიკური წარმომავლობა, ფერი, შეზღუდული შესაძლებლობი, ასაკი, სექსუალური ორიენტაცია, ოჯახური მდგომარეობა, ენა, პოლიტიკური კუთვნილება ან ნასამართლობა, ეროვნული ან სოციალური წარმომავლობა, ქონებრივი ან სხვა სტატუსი, დანაშაულის ან სხვა რაიმე გადაცდომის შეტყობინება.
ანტიდისკრიმინაციული კანონი კრძალავს შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში ყველა დაცულ საფუძველზე დისკრიმინაციას, მათ შორის:
- წინასახელშეკრულებო ურთიერთობისას შერჩევის კრიტერიუმებსა და დასაქმების პირობებზე, აგრეთვე კარიერული წინსვლის ხელმისაწვდომობაზე, პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე, საქმიანობის სფეროს მიუხედავად;
- პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე პროფესიული ორიენტაციის, კვალიფიკაციის ამაღლების, პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული გადამზადების ყველა ფორმის (პრაქტიკული პროფესიული გამოცდილების ჩათვლით) ხელმისაწვდომობაზე;
- შრომის, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კავშირზე;
- დასაქმებულთა გაერთიანების, დასაქმებულთა გაერთიანების ან ერთი ორგანიზაციის წევრობასა და საქმიანობაზე, განსაზღვრულ სამუშაო ჯგუფს განეკუთვნება.
თუმცა არსებობს გამონაკლისები, როგორიცაა სპეციფიკური მოთხოვნები და ეთოსები, რომლებიც ცალსახად გამოიყენება დასაქმებისას და დამსაქმებელს საშუალებას აძლევს, აირჩიოს დასაქმებულის კონკრეტული ტიპი.
დასაქმებაზე ხელმისაწვდომობა
დისკრიმინაციის აკრძალვა ვრცელდება ვაკანსიის შესახებ განცხადების შინაარსზე, სადაც უპირატესობა ენიჭებათ გარკვეული სქესის, ასაკის, ეროვნების ან სხვა დისკრიმინაციისგან დაცული ნიშნების მქონე პირებს.
მაგალითი ვაკანსიის შესახებ განცხადება, სადაც მითითებულია, რომ სამსახურში აიყვანენ მხოლოდ ახალგაზრდა და მიმზიდველ ქალ მიმტანებს ან უკრძალავს 50 წელზე უფროსი ასაკის პირებს, გააგზავნონ განაცხადი ვაკანსიაზე, არის დისკრიმინაციული.
გასაუბრება
დისკრიმინაციის აკრძალვა ასევე ვრცელდება პირის სამსახურში მიღების მთელი პროცესის განმავლობაში. ეს მოიცავს დაქირავების ინდივიდუალურ ეტაპებს, როგორიცაა განაცხადების შემოწმება, სამუშაო გასაუბრება, ტესტირება და ა.შ.
მაგალითი დამსაქმებლებმა არ უნდა დასვან კითხვები ორსულობის ან დედობის გეგმების, ოჯახური მდგომარეობის, რელიგიური მრწამსის, კეთილსინდისიერების, პოლიტიკური პარტიის ან პროფკავშირის წევრობის შესახებ (გარდა იმ შემთხვევებისა, თუ ეს გამომდინარეობს შესასრულებელი სამუშაოს ხასიათიდან და რეგულაციებიდან).
სამუშაო პირობები, დაწინაურება და ტრენინგი
კანონი უკრძალავს დამსაქმებლებს, დისკრიმინაციული გზით განსაზღვრონ თანამშრომლებისთვის სამუშაო პირობები, დაწინაურება და მათი ჩართვა პროფესიულ და სამსახურებრივ მომზადებაში.
მაგალითი განცხადება, რომ მხოლოდ გარკვეული ასაკის თანამშრომლებს შეუძლიათ დაწინაურება ან პროფესიული გადამზადება, აკრძალულია.
თანაბარი ანაზღაურება
თქვენ გაქვთ უფლება, მიიღოთ თანაბარი ანაზღაურება იმავე ან მეტწილად მსგავსი სამუშაოს შესრულებისთვის. ეს ასევე ეხება იმ სამუშაოს, რომელიც განსხვავებულია, მაგრამ თანაბარია თანამშრომლის მიმართ მოთხოვნების თვალსაზრისით.
მაგალითი საპირისპირო სქესის თანამშრომლებმა, რომლებიც ერთსა და იმავე ან მეტწილად მსგავს სამუშაოს ასრულებენ, არ უნდა მიიღონ არსებითად განსხვავებული ხელფასი.
სამსახურიდან გათავისუფლება
თქვენ არ უნდა გაგათავისუფლონ სამსახურიდან მხოლოდ იმიტომ, რომ მიეკუთვნებით გარკვეული ეროვნების, სქესის, ასაკის, რელიგიური მრწამსის ან სხვა მახასიათებლების მქონე ადამიანების ჯგუფს, რაც დისკრიმინაციისგან დაცულ საფუძველს წარმოადგენს.
მაგალითი დისკრიმინაციის აკრძალვა დაირღვევა, თუ დამსაქმებელს დასჭირდება თანამშრომლების გათავისუფლება და გადაწყვეტს, რომ ჯერ გაათავისუფლოს გარკვეული ასაკის თანამშრომლები. დამსაქმებელს შეუძლია გაითვალისწინოს სამუშაოსთან დაკავშირებული თქვენი მოსაზრებები მხოლოდ სამსახურიდან გათავისუფლების შემთხვევაში.
რა სახის უფლებები დაირღვევა?
დისკრიმინაციის აკრძალვა დაირღვევა, თუ თქვენ არ აგიყვანენ სამსახურში, დაგაწინაურებენ ან, სხვა თანამშრომლებისგან განსხვავებით, მოგეპყრობიან არათანაბრად მხოლოდ იმიტომ, რომ მიეკუთვნებით გარკვეული მახასიათებლების მქონე ადამიანების ჯგუფს (ასაკი, სქესი, ეროვნება და ა.შ.).
დისკრიმინაციად არ მიიჩნევა, თუ თქვენ მიეკუთვნებით ერთ-ერთ ამ ჯგუფს, მაგრამ სამსახურიდან გაგათავისუფლეს სხვა მიზეზების გამო, როგორიცაა თქვენი მუშაობის ხარისხი ან შინაგანაწესის დარღვევა.
როგორ იჩივლოთ
თუ ფიქრობთ, რომ შესაძლოა დამქირავებლის მხრიდან გახდით დისკრიმინაციული მოპყრობის მსხვერპლი, შეგიძლიათ მიმართოთ შრომის ინსპექციის სამსახურს, საქართველოს სახალხო დამცველის თანასწორობის დეპარტამენტს ან/და სასამართლოს. დასაქმებულებს ასევე შეუძლიათ გამოიყენონ დისკრიმინაციის შემთხვევების გასაჩივრების შიდა მექანიზმები. თუმცა შიდა საჩივრების მექანიზმის არსებობა არ აბრკოლებს დასაქმებულს, რომ შრომითი დისკრიმინაციის დავის თაობაზე უშუალოდ მიმართოს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოს.
წაიკითხეთ მეტი გასაჩივრების პროცედურების შესახებ.