როდესაც თქვენ ჩახვალთ იმ ქვეყნის საზღვარზე, სადაც გსურთ საერთაშორისო დაცვის მოთხოვნა, თქვენ დაუყოვნებლივ გექნებათ გარკვეული უფლებები.
უფლება, არ დაგაბრუნონ
თავშესაფრის მაძიებლის ყველაზე მნიშვნელოვანი უფლება, რომელიც გაქვთ, არის უფლება, არ დაგაბრუნონ დევნის ადგილას, რომელიც ცნობილია როგორც არგადასახლების პრინციპი. ის მომდინარეობს 1951 წლის ლტოლვილთა კონვენციიდან, რომელიც კრძალავს ლტოლვილის გაძევებას იმ ტერიტორიებზე, სადაც მათ სიცოცხლეს ან თავისუფლებას საფრთხე ემუქრება რასის, რელიგიის, ეროვნების, კონკრეტული სოციალური ჯგუფისადმი კუთვნილების ან პოლიტიკური შეხედულებების გამო. ეს ეხება თავშესაფრის მაძიებლებს ქვეყნის ტერიტორიაზე, საზღვარზე ან სატრანზიტო ზონაში.
ეს პრინციპი ასევე ასახულია ადამიანის უფლებათა რამდენიმე სხვა საერთაშორისო დოკუმენტში, როგორიცაა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია. წამების ან არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან დასჯის აკრძალვა ასევე მოიცავს არგაძევებას, რაც ნიშნავს, რომ სახელმწიფოს არ შეუძლია პირის ქვეყანაში დაბრუნება, თუ არსებობს საფუძველი ვივარაუდოთ, რომ პირს ამ ქვეყანაში წამების, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან დასჯის რეალური რისკი ემუქრება.
როდის წარმოიშობა ეს უფლება?
თქვენ ასევე დაცული ხართ ამ პრინციპით, თუ აშკარად არ მიმართეთ თავშესაფარს. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, სასაზღვრო გამტარი პუნქტების ხელისუფლებამ პროაქტიულად უნდა გამოავლინოს პოტენციური თავშესაფრის მაძიებლები. თუ არსებობს რაიმე მინიშნება იმისა, რომ პირს შეიძლება სურდეს საერთაშორისო დაცვის განაცხადის შეტანა, ხელისუფლებამ უნდა მიაწოდოს ინფორმაცია ამის გაკეთების შესაძლებლობის შესახებ.
მაგალითი საქმეში „ჰირსი ჯამაა და სხვები იტალიის წინააღმდეგ“, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაგმო იტალიის ხელისუფლების მიერ ზღვაში დაჭერილი მიგრანტების იძულებითი დაბრუნება. სასამართლომ დაადასტურა, რომ არგაძევების ვალდებულება წარმოიშობა არა მხოლოდ ფორმალური თავშესაფრის მოთხოვნის შემთხვევებში - ლიბიაში არსებული ვითარების გათვალისწინებით, სადაც ადამიანის უფლებები სისტემატურად ირღვევა, ეროვნული ხელისუფლების ამოცანა იყო თავშესაფრის მოთხოვნის ოფციის შემოღება.
სხვა უფლებები
გარდა ამისა, საზღვარზე ან სატრანზიტო ზონაში თქვენ გაქვთ შემდეგი ძირითადი უფლებები:
- თავშესაფრის პროცედურაზე წვდომის გასაადვილებლად ინფორმაციისა და თარგმანის მიღების უფლება
- შესაბამისი ორგანიზაციების ან ადვოკატებისგან კონსულტაციის მიღების უფლება, რომელთათვისაც სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს სასაზღვრო გამშვებ პუნქტებში წვდომა
- ღირსეული პირობები და უკანონო დაკავების აკრძალვა
რა ადამიანის უფლებების დარღვევა შეიძლება იყოს?
თუ თქვენ დააკავეს სასაზღვრო გამშვებ პუნქტზე, მაგრამ არაკანონიერი საფუძვლის დაცვით და/ან არაადამიანურ პირობებში, ამან შეიძლება გამოიწვიოს პირის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლების დარღვევა, ასევე წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის აკრძალვა.
მაგალითი პარიზის აეროპორტში ოთხი სომალელი თავშესაფრის მაძიებელი ჩავიდა და განაცხადა, რომ ისინი გაიქცნენ თავიანთი წარმოშობის ქვეყნიდან, რადგან მათ დევნიდა მმართველი რეჟიმი. სასაზღვრო პოლიციამ უარი თქვა მათ საფრანგეთის ტერიტორიაზე შესვლაზე და ისინი აეროპორტის სატრანზიტო ზონაში ოცი დღის განმავლობაში დააკავეს, შემდეგ კი გააძევეს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ პარიზის აეროპორტის სატრანზიტო ზონაში მყოფი თავშესაფრის მაძიებლები ექვემდებარებოდნენ საფრანგეთის კანონმდებლობას და მათი იქ დაკავება თავისუფლების აღკვეთას უტოლდებოდა. სასამართლომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის (თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება) დარღვევა დაადგინა.
როგორ შევიტანოთ საჩივარი
თუ თვლით, რომ თქვენი, როგორც თავშესაფრის მაძიებლის, უფლებები დაირღვა საქართველოს საზღვარზე, შეგიძლიათ საჩივარი შეიტანოთ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის განყოფილებაში ან გაასაჩივროთ იგი თბილისის საქალაქო სასამართლოში (ადმინისტრაციული პალატა). დამატებითი ინფორმაციისთვის იხილეთ საჩივრის შეტანის პროცედურა.