დისკრიმინაცია ხდება იმ შემთხვევებში, როდესაც არსებითად თანაბარ პირობებში მყოფ პირებს, ყოველგვარი ობიექტური და გონივრული დასაბუთების გარეშე, რაიმე ნიშნის გამო განსხვავებულად ექცევიან.
დისკრიმინაცია აკრძალულია. თქვენ შეიძლება გახდეთ დისკრიმინაციის მსხვერპლი სხვადასხვა საფუძველზე. სამოქალაქო მონაწილეობასთან დაკავშირებით ყველაზე გავრცლებული საფუძვლებია: სქესი, ეროვნულობა, ეთნიკური ან რასობრივი კუთვნილება, შშმ პირის სტატუსი, პატიმრის სტატუსი. თუ სახელმწიფო ვერ უზრუნველყოფს დისკრიმინაციის აღმოფხვრას ან თავად უწყობს ხელს სამოქალაქო მონაწილეობის კონტექსტში, მას შეიძლება პასუხისმგებლობა დაეკისროს დისკრიმინაციის აკრძალვის დარღვევისთვის, როგორც ზემოთხსენებულ ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებით, ასევე დამოუკიდებლად.
უფრო მეტი წაიკითხეთ დისკრიმინაციის აკრძალვის შესახებ გზამკვლევში.
ქალები განსაკუთრებით არახელსაყრელ მდგომარეობაში არიან მამაკაცებთან შედარებით არჩევნებში მონაწილეობის დროს. ქალ კანდიდატთა რაოდენობა საარჩევნო სიებში და არჩეულ წარმომადგენლებში ხშირად ბევრად ნაკლებია მამაკაცთა რაოდენობასთან შედარებით. ამ პრობლემის გამოსასწორებლად წახალისებულია გენდერული კვოტები და სხვა სპეციალური ზომები.
საქართველოში, 2020 წელს, პარლამენტმა საარჩევნო კოდექსში ცვლილებები შეიტანა, რომლის მიხედვითაც შემოიღეს გენდერული კვოტები – პროპორციული საარჩევნო სიების მიხედვით, პარტიებს ვალდებულება ჰქონდათ, სიაში ყოველი ოთხი კანდიდატიდან ერთი მაინც ქალი ყოფილიყო. თუმცა, 2024 წლის გაზაფხულზე, საქართველოს პარლამენტმა გააუქმა აღნიშნული ნორმა, რის შედეგადაც პოლიტიკური პარტიები ვეღარ იქნებიან ვალდებულები, გენდერული კვოტების მოთხოვნებთან შესაბამისი საარჩევნო სიების შედგენაზე.
ამის მიუხედავად, საქართველოს კონსტიტუცია უზრუნველყოფს თანასწორობას კანონის წინაშე, მათ შორის გენდერულ თანასწორობასაც. დისკრიმინაციის აკრძალვის გარანტიები ვრცელდება სამოქალაქო მონაწილეობაზეც, რათა ქალებს ჰქონდეთ თანაბარი შესაძლებლობები სამოქალაქო პროცესებში მონაწილეობისათვის.
ეროვნული, ეთნიკური ან რასობრივი უმცირესობების სამოქალაქო მონაწილეობა შეიძლება რამდენიმე დონეზე შეზღუდული იყოს. მოქალაქეობა, განსაკუთრებით, აუცილებელი წინაპირობაა პოლიტიკური უფლებების რეალიზაციისთვის, როგორიცაა არჩევნებში და რეფერენდუმებში მონაწილეობა, რაც, მიუხედავად იმისა, რომ შეზღუდვაა, ხშირად ლეგიტიმურია.
საქართველოს კანონმდებლობაში ეთნიკური უმცირესობების უფლებების მარეგულირებელი კონკრეტული მუხლები არ არსებობს. საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლი კრძალავს დისკრიმინაციას და აღიარებს ყველა ადამიანის თანასწორობას კანონის წინაშე. ასევე, საქართველოს დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ კანონი ზღუდავს დისკრიმინაციას, მათ შორის ეთნიკური და რელიგიური ნიშნით.
კონსტიტუციის მე-23 მუხლის მიხედვით, საქართველოს მოქალაქეებს აქვთ პოლიტიკური პარტიის ან სხვა პოლიტიკური გაერთიანების შექმნის და მის საქმიანობაში მონაწილეობის უფლება, თუმცა აკრძალულია პოლიტიკური პარტიის შექმნა რეგიონალურ საფუძველზე.
ადამიანის უფლებათა კანონმდებლობის თანახმად, მხოლოდ დადგენილი გონებრივი ქმედუუნარობა შეიძლება იყოს საფუძველი იმისა, რომ ადამიანს არ ჰქონდეს ხმის მიცემის ან თანამდებობის დაკავების უფლება. უფრო მეტიც, ფსიქიკური აშლილობის ნიშნით ხმის მიცემის უფლების სრული შეზღუდვა, სასამართლო ინდივიდუალური შეფასების გარეშე, წარმოადგენს ხმის უფლების დარღვევას.
ფიზიკური შეზღუდვა შეიძლება არ იყოს ლეგიტიმური საფუძველი ხმის მიცემის უფლების შეზღუდვისთვის. თუმცა, ამით შესაძლოა შეფერხდეს საარჩევნო უბნების ხელმისაწვდომობა და ფარული კენჭისყრით ხმის მიცემის უფლება. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის ხელმისაწვდომობა და გონივრული განთავსება უზრუნველყოფილი უნდა იყოს საარჩევნო ციკლის ყველა ეტაპზე, რაც საშუალებას მისცემს პირს გამოიყენოს თავისი ხმის მიცემის უფლება პირადად ან მათი არჩეული თანაშემწის მეშვეობით.
ადამიანის უფლებების მიხედვით, პატიმართა ხმის მიცემის უფლება შეიძლება შეიზღუდოს გარკვეული გარემოებების გათვალისწინებით. შესაბამისად, პატიმრებს არ შეიძლება ავტომატურად ჩამოერთვათ ხმის მიცემის უფლება მხოლოდ მათი პატიმრის სტატუსის საფუძველზე. იმისათვის, რომ მათი ხმის მიცემის უფლება შეიზღუდოს, ასეთ აკრძალვას უნდა ჰქონდეს ლეგიტიმური მიზანი, როგორიცაა დანაშაულის პრევენცია პატიმრების ქცევის სანქცირებით და სამოქალაქო პასუხისმგებლობისა და კანონის უზენაესობის გაძლიერებით და იყოს პროპორციული.
საქართველოს კონსტიტუციის 24-ე მუხლის თანახმად, არჩევნებში მონაწილეობის უფლება არ აქვს მოქალაქეს, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იმყოფება ციხეში განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის. ამომრჩევლები, რომლებიც არჩევნების დღეს პატიმრობაში იმყოფებიან და ხმის მიცემის უფლება აქვთ, შეყვანილია შესაბამისი საოლქო საარჩევნო კომისიის მიერ შეყვანილნი არიან ამომრჩეველთა სპეციალურ სიაში.